Centrum Informacji Ekologicznej
item
 
Zasoby wodne przez pryzmat Unii Europejskiej 

Dostępność zasobów wodnych w odpowiedniej ilości i o właściwej jakości decyduje o warunkach życia ludzi i rozwoju gospodarczym kraju. Unia Europejska, widząc zarówno konieczność ochrony wód, jak i racjonalnego wykorzystania zasobów wodnych, kształtuje swoją politykę ekologiczną poprzez akty prawne zmierzające do przywrócenia właściwego stanu wód i ochrony zasobów wodnych przed zanieczyszczeniem.

Ramowa Dyrektywa Wodna UE 2000/60/EC (RDW) jest aktem prawnym o najważniejszym znaczeniu dla jakości wód, który wprowadza nowe podejście do systemu zarządzania wodami. Poprzez konieczność rozwoju i wdrożenia Planów Gospodarowania Wodami na obszarach Zlewni Rzecznych, RDW wprowadza wymóg podjęcia wszelkich koniecznych i dostępnych środków w celu uzyskania „dobrego stanu” wszystkich wód Europy do 2015 roku. Kraje Członkowskie Unii Europejskiej zostały zobligowane do ustanowienia zintegrowanego  systemu zarządzania wodami w obszarachzlewni rzecznych. System ten powinien być budowany poprzez kojarzenie naturalnych procesów zachodzących w przyrodzie ze świadomą działalnością człowieka wykorzystującego nowe instrumenty prawne i ekonomiczne, i wynikające z nich działania techniczne.
Wdrożenie Ramowej Dyrektywy Wodnej stwarzać będzie wiele problemów prawnych, organizacyjnych i społecznych. Wymaga bowiem wprowadzenia do gospodarki wodnej zupełnie nowych, wręcz rewolucyjnych podstaw podejmowania decyzji, takich jak: racjonalność ekonomiczna, udział społeczny czy traktowanie środowiska naturalnego jako użytkownika wody. By usprawnić i wspomóc wdrażanie RDW, przygotowano projekt pod nazwą: „Wdrażanie Ramowej Dyrektywy Wodnej” (nr PL/IB/2002/EN/01), na który składają się:
  • Polsko-Niemiecki Projekt Bliźniaczy, nakierowany na st wor zenie relacji i związków instytucjonalnych pomiędzy Ministerstwem Środowiska a instytucjami związanymi z gospodarką wodną, Komisją Europejską i właściwymi instytucjami w Krajach Członkowskich Unii Europejskiej. Wymaga on wdrożenia instrumentów i narzędzi opracowanych w ramachWspólnej Strategii Wdrożeniowej (CIS), wspieranie współpracy oraz przygotowanie cyklu szkoleń dla pracowników instytucji zarządzających gospodarką wodną;
  • Projekt Inwestycyjny, którego celem jest dostarczenie instytucjom zarządzającym gospodarką wodną sprzętu komputerowego i oprogramowania wspomagającego realizację zadań wynikających z wdrażania RDW;
  • Projekt „Pomoc techniczna w zakresie wdrażania Ramowej Dyrektywy Wodnej”.
W Punkcie 14 Preambuły do Dyrektywy napisano: „(…) osiągnięcie celów niniejszej dyrektywy jest uzależnione od ścisłej współpracy i spójnych działań na poziomie wspólnotowym, Państw Członkowskich oraz lokalnym, jak również od informacji, konsultacji i zaangażowania ogółu społeczeństwa, w tym użytkowników (…)”. Właśnie między innymi kreowaniu współpracy i zaangażowaniu społeczeństwa w racjonalne gospodarowanie zasobami wodnymi poświęcony był projekt pod nazwą „Pomoc techniczna w zakresie wdrażania Ramowej Dyrektywy Wodnej”. Miał on na celu wzmocnienie potencjału instytucji odpowiedzialnych za gospodarkę wodną na poziomie krajowym, regionalnym oraz lokalnym. Byłoby to możliwe dzięki stworzeniu organizacyjnych i technicznych warunków oraz udoskonaleniu istniejących rozwiązań technicznych i instytucjonalnych niezbędnych do wdrożenia Dyrektywy w Polsce. Wśród założonych zamierzeń znalazły się między innymi: udoskonalanie sieci monitoringu wód powierzchniowych i podziemnych, baz danych dotyczących ilości i jakości wód powierzchniowych i podziemnych, opracowanie studium wykonalności zaplanowanych zadań i zamierzeń, ustanowienie laboratoriów referencyjnych oraz doskonalenia systemu zapewnienia jakości. Ważnym elementem Projektu było wykonanie „case study” w formie projektu pilotowego, dotyczącego planu gospodarowania wodą dla międzynarodowej zlewni Nysy Łużyckiej.
Ideą projektu pilotowego było przeprowadzenie w małej skali i w krótszym czasie tych samych działań, jakie przewiduje Ramowa Dyrektywa Wodna w procesie tworzenia planu gospodarowania zasobami wodnymi. Dla Nysy Łużyckiej zaproponowano kompleksowe podejście, obejmujące diagnozę stanu aktualnego, określenie celów, jakie należy osiągnąć oraz stworzenie programu działań, zawierającego priorytetowe inwestycje. Warto podkreślić ogromną rolę, jaką odegrały zespoły społeczne złożone z przedstawicieli instytucji odpowiedzialnych za gospodarowanie wodą i użytkowników wód, w tym Eksperymentalna Rada Zlewni Nysy Łużyckiej, której prace poświęcone były uzgadnianiu i zatwierdzaniu prac nad przygotowywanym planem. Elementy planu były konsultowane w ramach spotkań z mieszkańcami i użytkownikami wody. Spotkania w Gubinie i Zgorzelcu pokazały, że udział społeczny ma znaczący wpływ na planowanie istotnych elementów całego programu. Warto podkreślić, że przy realizacji Projektu „Pomoc techniczna…” zastosowano nowe podejście, polegające na opracowaniu i wdrożeniu systemu praktycznego przekazywania informacji pracownikom instytucji odpowiedzialnych za implementację RDW. W ramach projektu opracowano przewodniki, instrukcje i wytyczne, które po zaakceptowaniu przez Ministra Środowiska stały się podstawowym narzędziem codziennej pracy instytucji odpowiedzialnych za gospodarkę wodną (RZGW, BGW, IMGW, GIOŚ, WIOŚ, PIG). Materiały zebrane podczas prac zostały także wykorzystane do przeszkolenia pracowników tychże instytucji. Głównym założeniem było przekazanie wiedzy o tym, jak klasyfikować wody, jakie parametry należy brać pod uwagę przy opracowywaniu zakresu monitoringu wód, a także jak postępować, aby wyniki były wiarygodne i porównywalne oraz nadawały  się do obróbki statystycznej. Istotne było również to, jak w praktyce budować plany gospodarowania wodami zlewni. Były one dobrą okazją do weryfikacji rzeczywistych potrzeb użytkowników wód oraz konsultacji przed wprowadzeniem wspomnianych dokumentów do użytku.
W ramach Projektu zorganizowano także szkolenia informatyczne z zakresu wykorzystania oprogramowania typu GIS zakupionego wcześniej w Projekcie Inwestycyjnym dla instytucji zajmujących się problematyką gospodarki wodnej. Szkolenia dla pracowników tych instytucji dotyczyły oprogramowania komputerowego wspomagającego zarządzanie gospodarką wodną (ArcGIS, ArcSDE, ArcIMS, ArcWFD) oraz towarzyszącego oprogramowania (MS SQL 2000 server, MS Windows 2003 server, XML Tamino). Przeprowadziły je firmy posiadające autoryzacjęproducenta oprogramowania. Uczestnikami szkoleń byli przedstawiciele beneficjentów Projektu, czyli Ministerstwa Środowiska, Biura Gospodarki Wodnej, Głównego Inspektoratu Ochrony Środowiska, Państwowego Instytutu Geologicznego, Regionalnych Zarządów Gospodarki Wodnej w Gdańsku, Gliwicach, Krakowie, Poznaniu, Szczecinie, Warszawie i Wrocławiu, Instytutu Meteorologii i Gospodarki Wodnej w Warszawie, Oddziału w Krakowie oraz Oddziału we Wrocławiu. W sumie w szkoleniach uczestniczyło 240 osób, z czego zdecydowana większość pozytywnie oceniła zarówno poziom merytoryczny, jak i przydatność szkoleń. Celowym posunięciem wydaje się rozszerzenie aktualnej kadry odpowiedzialnej w Polsce za gospodarkę wodną o ludzi zajmujących się tylko i wyłącznie użytkowaniem zasobów GIS, szczególnie w Ministerstwie Środowiska, Biurze Gospodarki Wodnej oraz regionalnych RZGW.

Katarzyna Kobiela
Arcadis Ekokonrem


Projekt „Pomoc techniczna w zakresie wdrażania Ramowej Dyrektywy Wodnej” był realizowany przez Konsorcjum składające się z: ARCADIS Euroconsult BV z Holandii, BCEOM z Francji i PROEKO Sp. z o.o. z Polski. Został sfinansowany ze środków PHARE w ramach umowy PHARE 2002/000-580.05.01.